دندانها نقش مهمی در سلامت عمومی بدن، زیبایی چهره و کیفیت زندگی دارند. بسیاری از افراد تا زمانی که درد شدیدی را تجربه نکنند، متوجه خرابی دندان خود نمیشوند؛ در حالی که پوسیدگی و آسیبهای دندانی معمولاً از مراحل اولیه با علائم خفیفی آغاز میشوند. تشخیص زودهنگام دندان خراب میتواند از درمانهای پیچیده و پرهزینه مانند عصبکشی یا کشیدن دندان جلوگیری کند.
در این مقاله به طور کامل با علائم دندان خراب، دلایل ایجاد آن، روشهای تشخیص توسط دندانپزشک و بهترین روشهای درمان آشنا خواهید شد.
دندان خراب چیست؟
دندان خراب به دندانی گفته میشود که ساختار طبیعی آن در اثر پوسیدگی، شکستگی، ترک، سایش یا عفونت آسیب دیده باشد. این آسیب ممکن است تنها در لایه خارجی (مینای دندان) باشد یا تا عصب دندان گسترش پیدا کند.
هرچه این مشکل زودتر تشخیص داده شود، درمان سادهتر، سریعتر و کمهزینهتر خواهد بود.
علائم دندان خراب
بسته به میزان آسیب، علائم میتوانند متفاوت باشند. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
۱. درد دندان
شایعترین علامت خرابی دندان، درد است. این درد ممکن است:
- هنگام جویدن غذا ایجاد شود.
- خودبهخود شروع شود.
- شبها شدیدتر شود.
- به گوش یا فک انتشار پیدا کند.
درد مداوم معمولاً نشاندهنده رسیدن پوسیدگی به پالپ (عصب) دندان است.
۲. حساسیت به سرما و گرما
اگر هنگام نوشیدن آب سرد یا چای داغ احساس درد میکنید، احتمال آسیب به مینای دندان یا شروع پوسیدگی وجود دارد.
حساسیت ممکن است فقط چند ثانیه طول بکشد یا مدت بیشتری ادامه پیدا کند.
۳. تغییر رنگ دندان
یکی از نشانههای مهم پوسیدگی، تغییر رنگ است.
ممکن است روی دندان مشاهده کنید:
- لکه سفید
- لکه زرد
- لکه قهوهای
- لکه سیاه
این تغییر رنگ معمولاً اولین هشدار برای شروع خرابی دندان است.
۴. ایجاد سوراخ روی دندان
در مراحل پیشرفته پوسیدگی، سطح دندان سوراخ میشود.
این سوراخها محل تجمع باکتریها و مواد غذایی هستند و اگر درمان نشوند، بزرگتر خواهند شد.
۵. بوی بد دهان
وجود پوسیدگی باعث تجمع باکتریها میشود.
این باکتریها ترکیبات گوگردی تولید میکنند که عامل اصلی بوی بد دهان هستند.
اگر با وجود مسواک زدن، بوی بد دهان از بین نمیرود، احتمال وجود دندان خراب وجود دارد.
۶. گیر کردن غذا بین دندانها
اگر همیشه غذا در یک قسمت خاص گیر میکند، ممکن است دیواره دندان پوسیده شده باشد.
۷. التهاب و خونریزی لثه
گاهی پوسیدگی باعث التهاب لثه اطراف دندان میشود.
علائم شامل:
- قرمزی
- تورم
- خونریزی
- درد هنگام مسواک زدن
۸. لق شدن دندان
در موارد شدید، عفونت به استخوان اطراف دندان میرسد و باعث لق شدن آن میشود.
دلایل خراب شدن دندان
۱. رعایت نکردن بهداشت دهان
اصلیترین علت پوسیدگی، باقی ماندن پلاک میکروبی روی دندانهاست.
اگر پلاک مرتب پاک نشود، اسید تولید کرده و مینای دندان را تخریب میکند.
۲. مصرف زیاد قند
مواد غذایی مانند:
- شکلات
- نوشابه
- آبمیوههای صنعتی
- شیرینی
- بیسکویت
باعث افزایش فعالیت باکتریهای پوسیدگیزا میشوند.
۳. خشکی دهان
بزاق نقش محافظتی دارد.
کمبود بزاق باعث افزایش احتمال پوسیدگی میشود.
۴. سیگار و دخانیات
مصرف دخانیات باعث:
- کاهش جریان بزاق
- افزایش جرم
- تغییر رنگ دندان
- افزایش بیماریهای لثه
میشود.
۵. دندان قروچه
فشار زیاد باعث ترک خوردن و ساییدگی مینای دندان میشود.
۶. افزایش سن
با افزایش سن احتمال:
- تحلیل لثه
- پوسیدگی ریشه
- شکستگی دندان
افزایش پیدا میکند.
چگونه دندان خراب را تشخیص دهیم؟
معاینه توسط دندانپزشک
اولین مرحله بررسی دقیق دندانهاست.
دندانپزشک موارد زیر را ارزیابی میکند:
- وجود پوسیدگی
- ترک
- شکستگی
- سلامت لثه
عکس رادیوگرافی
عکس دندان و یا همان رادیوگرافی می تواند مشکلات پنهان دندان مانند پوسیدگی، ترک و یا عفونت را در ریشه دندان شما نمایش دهد.
بررسی حساسیت دندان
با تستهای حرارتی یا الکتریکی سلامت عصب دندان ارزیابی میشود.
معاینه لثه
بررسی وجود:
- آبسه
- عفونت
- التهاب
در تشخیص علت درد بسیار مؤثر است.
آیا میتوان دندان خراب را در خانه تشخیص داد؟
تشخیص اولیه امکانپذیر است اما قطعی نیست.
اگر مشاهده کردید:
- درد دارید.
- دندان تغییر رنگ داده است.
- سوراخ مشاهده میشود.
- حساسیت افزایش یافته است.
- بوی بد دهان دارید.
باید هرچه سریعتر به دندانپزشک مراجعه کنید.
مراحل پیشرفت پوسیدگی
مرحله اول
از بین رفتن مواد معدنی مینای دندان
درمان:
فلورایدتراپی
مرحله دوم
پوسیدگی مینا
درمان:
ترمیم ساده
مرحله سوم
رسیدن پوسیدگی به عاج
درمان:
پر کردن دندان
مرحله چهارم
درگیری پالپ
درمان:
عصبکشی
مرحله پنجم
آبسه و عفونت
درمان:
عصبکشی یا کشیدن دندان
بهترین روشهای درمان دندان خراب
۱. فلورایدتراپی
در مراحل اولیه برای پوسیدگی دندان، درمانهای حرفهای فلوراید میتوانند به معکوس کردن روند از بین رفتن مینای دندان کمک کنند. این درمان به ویژه برای کودکان و نوجوانان مؤثر است.
۲. ترمیم دندان
بعد از تشکیل حفره در دندان پوسیده دندانپزشک قسمت پوسیده دندان را برمیدارد و آن را با مادهای مانند کامپوزیت رزین، آمالگام یا یونومر شیشهای پر میکند. این کار ساختار و عملکرد دندان خراب شده را بازسازی میکند و از پوسیدگی بیشتر جلوگیری میکند.
۳. اینله و آنله
اگر بخش زیادی از تاج دندان آسیب دیده باشد اما هنوز امکان حفظ دندان وجود داشته باشد، از ترمیمهای غیرمستقیم مانند اینله و آنله استفاده میشود.
۴. روکش دندان
برای دندانهایی که بخش زیادی از ساختار خود را از دست دادهاند، روکش میتواند استحکام و عملکرد طبیعی را بازگرداند.
۵. عصبکشی
اگر پوسیدگی به پالپ (داخلیترین قسمت دندان) برسد، ممکن است عصب کشی دندان لازم باشد. این روش شامل برداشتن بافت پالپ عفونی، تمیز کردن کانالهای ریشه و مهر و موم کردن آنها برای جلوگیری از عفونت در آینده است. بعد از عصب کشی روکشی روی دندان عصب کشی شده قرار میگیرد تا مقاومت دندان را افزایش دهد.
۶. کشیدن دندان
در موارد شدید که دندان خراب برای ترمیم بیش از حد آسیب دیده است، ممکن است کشیدن دندان ضروری باشد. بعد از کشیدن دندان، گزینههایی مانند ایمپلنتهای دندان یا بریجها میتوانند به بازگرداندن عملکرد و زیبایی کمک کنند.
چگونه از خراب شدن دندان جلوگیری کنیم؟
برای پیشگیری از پوسیدگی:
- روزی دو بار با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید.
- حداقل روزی یک بار از نخ دندان استفاده کنید.
- مصرف نوشیدنیهای شیرین و خوراکیهای قندی را کاهش دهید.
- پس از مصرف مواد قندی دهان را با آب بشویید.
- هر شش ماه یکبار برای معاینه و جرمگیری به دندانپزشک مراجعه کنید.
- از سیگار و سایر محصولات دخانی خودداری کنید.
- در صورت دندانقروچه، از محافظ شبانه (نایتگارد) استفاده کنید.
چه زمانی باید فوراً به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه سریع ضروری است:
- درد شدید یا ضرباندار دندان
- تورم صورت یا لثه
- خروج چرک از اطراف دندان
- تب همراه با درد دندان
- شکستگی شدید دندان
- خونریزی مداوم لثه
- حساسیت طولانیمدت به سرما و گرما
تشخیص و درمان بهموقع میتواند از گسترش عفونت و از دست رفتن دندان جلوگیری کند.
