بارداری دوره‌ای مهم برای مراقبت از سلامت عمومی و دهان است. تغییرات هورمونی در این دوران می‌تواند لثه‌ها را نسبت به پلاک میکروبی حساس‌تر کند و باعث قرمزی، تورم یا خونریزی آن‌ها شود. از طرفی، تهوع صبحگاهی، تغییر عادات غذایی و دشوارتر شدن رعایت بهداشت دهان ممکن است تجمع پلاک و جرم دندان را افزایش دهد. به همین دلیل، بسیاری از افراد درباره ایمنی جرم‌گیری دندان در بارداری و زمان مناسب انجام آن سؤال دارند.
در اغلب موارد، جرم‌گیری معمولی و غیرجراحی، پس از ارزیابی دندانپزشک، در دوران بارداری قابل انجام است. باقی ماندن جرم و التهاب لثه نیز بی‌اهمیت نیست و می‌تواند درد، خونریزی، بوی بد دهان و تشدید بیماری‌های لثه را به دنبال داشته باشد. با این حال، نوع درمان، زمان انجام آن و شرایط مادر باید به‌صورت فردی بررسی شود.
جرم‌گیری دندان چیست و چرا در بارداری اهمیت دارد؟
جرم دندان، پلاک میکروبی سخت‌شده‌ای است که با مسواک و نخ دندان معمولی به‌طور کامل پاک نمی‌شود. برای برداشتن آن، دندانپزشک از ابزارهای دستی یا دستگاه‌های مخصوص جرم‌گیری استفاده می‌کند. جرم معمولاً در امتداد خط لثه و گاهی زیر لثه تشکیل می‌شود و سطحی زبر ایجاد می‌کند که تجمع دوباره پلاک را آسان‌تر می‌سازد.
در دوران بارداری، افزایش برخی هورمون‌ها می‌تواند واکنش لثه به پلاک را بیشتر کند. در نتیجه، حتی مقدار نه‌چندان زیادی از پلاک ممکن است التهاب و خونریزی ایجاد کند. این وضعیت که به آن التهاب لثه بارداری گفته می‌شود، در بسیاری از افراد پس از زایمان کاهش می‌یابد؛ اما بی‌توجهی به آن ممکن است به پیشرفت بیماری لثه کمک کند.
جرم‌گیری با برداشتن رسوبات سخت، امکان تمیز کردن بهتر دندان‌ها را فراهم می‌کند. این درمان با سفیدکننده‌های شیمیایی یا درمان زیبایی متفاوت است و هدف اصلی آن، بهبود بهداشت دهان و کنترل التهاب لثه است.
آیا جرم‌گیری دندان در بارداری ایمن است؟
جرم‌گیری معمولی دندان، بدون جراحی و بدون استفاده از داروهای غیرضروری، معمولاً برای زنان باردار درمانی کم‌خطر محسوب می‌شود. ابزار جرم‌گیری روی سطح دندان و اطراف لثه کار می‌کند و به جنین آسیبی وارد نمی‌کند. مهم‌ترین اصل این است که درمان توسط دندانپزشک و با توجه به هفته بارداری، وضعیت سلامت مادر، شدت التهاب و وجود بیماری‌های زمینه‌ای انجام شود.
گاهی افراد به دلیل ترس از خونریزی یا حساسیت، درمان را تا بعد از زایمان به تعویق می‌اندازند. خونریزی خفیف هنگام جرم‌گیری در لثه ملتهب ممکن است رخ دهد و معمولاً نشانه خطر برای بارداری نیست. با این حال، خونریزی شدید، مداوم یا همراه با علائم غیرعادی باید به دندانپزشک اطلاع داده شود.
از سوی دیگر، هر نوع درمان دندانپزشکی الزاماً در همه افراد با شرایط یکسان انجام نمی‌شود.
بهترین زمان جرم‌گیری در دوران بارداری
مراقبت از دندان‌ها نباید به سه‌ماهه خاصی محدود شود. اگر فرد درد، عفونت یا التهاب قابل توجه داشته باشد، درمان مورد نیاز معمولاً نباید صرفاً به دلیل بارداری به تعویق بیفتد. تأخیر در درمان عفونت می‌تواند مشکل را گسترده‌تر کند و به درمان پیچیده‌تری نیاز داشته باشد.
برای جرم‌گیری‌های معمولی و غیرفوری، سه‌ماهه دوم بارداری اغلب زمان راحت‌تری برای بیمار است؛ زیرا تهوع سه‌ماهه اول ممکن است کمتر شده باشد و هنوز فشار شکم در سه‌ماهه سوم آزاردهنده نیست. این موضوع به معنای ممنوع بودن جرم‌گیری در سه‌ماهه اول یا سوم نیست. زمان مناسب بر اساس نیاز درمانی و شرایط مادر تعیین می‌شود.
در ماه‌های پایانی بارداری، بهتر است جلسه کوتاه‌تر باشد و بیمار برای مدت طولانی به پشت نخوابد. اگر قرار گرفتن روی صندلی باعث سرگیجه، تهوع، تنگی نفس یا احساس ضعف شود، باید فوراً به دندانپزشک اطلاع داده شود تا وضعیت صندلی تغییر کند.
جرم‌گیری با دستگاه اولتراسونیک در بارداری
در جرم‌گیری اولتراسونیک، ارتعاشات دستگاه به جدا شدن جرم و شست‌وشوی ناحیه کمک می‌کند. استفاده از این روش در بسیاری از افراد باردار امکان‌پذیر است؛ اما انتخاب ابزار به میزان جرم، حساسیت دندان‌ها، وضعیت لثه و نظر دندانپزشک بستگی دارد.
ممکن است هنگام کار با دستگاه، صدای آن، پاشش آب یا حساسیت موقت برای بیمار ناخوشایند باشد. این موارد معمولاً با تنظیم قدرت دستگاه، استفاده از ساکشن مناسب، توقف‌های کوتاه و اطلاع‌رسانی به دندانپزشک قابل مدیریت است. اگر بیمار حالت تهوع شدید، حساسیت به بو یا اضطراب دارد، بهتر است پیش از شروع درمان آن را مطرح کند.
آیا بی‌حسی دندانپزشکی در بارداری مجاز است؟
جرم‌گیری سطحی اغلب بدون بی‌حسی انجام می‌شود؛ اما اگر لثه بسیار حساس باشد یا پاک‌سازی زیر لثه نیاز به بی‌حسی داشته باشد، دندانپزشک می‌تواند با انتخاب ماده و مقدار مناسب، درمان را راحت‌تر کند. برخی داروهای بی‌حسی موضعی در بارداری قابل استفاده هستند، اما انتخاب آن‌ها نباید خودسرانه باشد.
بیمار باید بارداری خود، هفته بارداری، حساسیت دارویی و داروهای مصرفی را به دندانپزشک اطلاع دهد. استفاده از داروهای بی‌حس‌کننده، مسکن یا آنتی‌بیوتیک باید فقط بر اساس تشخیص پزشک انجام شود. مصرف خودسرانه دارو، حتی داروهای بدون نسخه، در این دوران توصیه نمی‌شود.
آیا برای جرم‌گیری در بارداری عکس دندان لازم است؟
برای جرم‌گیری معمولی معمولاً به تصویربرداری نیاز نیست. اگر دندانپزشک برای بررسی درد، عفونت یا مشکل پنهان به عکس دندان نیاز داشته باشد، انجام آن باید فقط در صورت ضرورت تشخیصی صورت گیرد. تجهیزات امروزی میزان تابش بسیار محدودی دارند و با رعایت اصول محافظتی، تصویربرداری ضروری دندانپزشکی می‌تواند در بارداری انجام شود.
با این وجود، تصمیم‌گیری درباره عکس‌برداری باید بر اساس فایده و ضرورت آن باشد. حتماً پیش از تصویربرداری، بارداری خود را به دندانپزشک و مسئول رادیولوژی اطلاع دهید.
فواید کنترل جرم و التهاب لثه در بارداری
مراقبت حرفه‌ای از دندان‌ها می‌تواند به کاهش عوامل تحریک‌کننده لثه و بهبود رعایت بهداشت دهان کمک کند. مزایای احتمالی جرم‌گیری، در صورت وجود جرم قابل توجه، شامل موارد زیر است:
- کاهش تجمع جرم و پلاک در اطراف دندان‌ها
- کمک به کاهش التهاب، قرمزی و خونریزی لثه
- کاهش بوی بد دهان ناشی از تجمع رسوبات و پلاک
- آسان‌تر شدن مسواک زدن و نخ دندان کشیدن
- کمک به پیشگیری از پیشرفت بیماری‌های لثه
چه افرادی باید پیش از جرم‌گیری با پزشک خود هماهنگ کنند؟
بیشتر زنان باردار می‌توانند مراقبت‌های معمول دندانپزشکی را دریافت کنند؛ با این حال، در شرایط زیر هماهنگی با متخصص زنان اهمیت بیشتری دارد:
- بارداری پرخطر یا وجود عوارضی مانند فشار خون بالا
- سابقه زایمان زودرس یا انقباض‌های رحمی غیرمعمول
- اختلالات انعقادی یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون
- دیابت کنترل‌نشده یا بیماری‌های مهم زمینه‌ای
- نیاز به درمان گسترده، جراحی لثه یا مصرف دارو
- سابقه واکنش حساسیتی به مواد بی‌حسی یا داروهای دندانپزشکی
در چنین مواردی، دندانپزشک می‌تواند پس از دریافت اطلاعات لازم، زمان و روش مناسب درمان را انتخاب کند.
مراقبت‌های قبل و بعد از جرم‌گیری
برای تجربه راحت‌تر و ایمن‌تر، بهتر است پیش از مراجعه یک وعده سبک میل کنید؛ مگر اینکه پزشک محدودیتی تعیین کرده باشد. مسواک زدن ملایم پیش از مراجعه، اطلاع دادن درباره تهوع، رفلاکس، حساسیت دندانی و داروهای مصرفی نیز به برنامه‌ریزی بهتر درمان کمک می‌کند.
پس از جرم‌گیری ممکن است لثه‌ها برای مدت کوتاهی حساس یا کمی خونریزی داشته باشند. رعایت نکات زیر معمولاً به بهبود شرایط کمک می‌کند:
- مسواک زدن را با فشار کم و با مسواک نرم ادامه دهید.
- بین دندان‌ها را با نخ دندان یا ابزار توصیه‌شده توسط دندانپزشک تمیز کنید.
- تا برطرف شدن حساسیت، از خوراکی‌های بسیار داغ، سرد، شیرین یا اسیدی کمتر استفاده کنید.
- برای شست‌وشوی دهان از محلول‌های دارویی بدون توصیه دندانپزشک استفاده نکنید.
- در صورت تجویز دارو، مقدار و زمان مصرف را دقیق رعایت کنید.
اگر خونریزی شدید و ادامه‌دار، تورم رو به افزایش، درد غیرقابل کنترل، تب یا ترشح چرکی ایجاد شد، لازم است در اسرع وقت با دندانپزشک تماس بگیرید.
پیشگیری از تشکیل دوباره جرم در دوران بارداری
جرم‌گیری یک اقدام دوره‌ای برای برداشتن رسوبات تشکیل‌شده است، اما از ایجاد پلاک جدید جلوگیری کامل نمی‌کند. مراقبت روزانه نقش اصلی را در حفظ سلامت لثه دارد. مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار، تمیز کردن فضای بین دندان‌ها و مراجعه منظم برای معاینه، از اصول مهم مراقبت هستند.
اگر تهوع صبحگاهی باعث استفراغ می‌شود، بلافاصله پس از آن مسواک نزنید؛ زیرا اسید معده می‌تواند سطح مینای دندان را موقتاً حساس‌تر کند. ابتدا دهان را با آب بشویید و پس از گذشت مدتی دندان‌ها را تمیز کنید. کاهش مصرف میان‌وعده‌های شیرین و نوشیدنی‌های قندی نیز به پیشگیری از پوسیدگی کمک می‌کند.
در صورتی که استفاده از نخ دندان به دلیل حساسیت لثه دشوار است، دندانپزشک می‌تواند ابزار مناسب‌تری معرفی کند. معاینه زودهنگام در بارداری به تشخیص التهاب لثه، پوسیدگی و مشکلاتی که ممکن است در ادامه شدیدتر شوند کمک می‌کند.
جمع‌بندی
جرم‌گیری دندان در بارداری در بیشتر موارد، روشی ایمن و مفید برای کنترل جرم و التهاب لثه است؛ به‌ویژه زمانی که توسط دندانپزشک و با توجه به شرایط مادر انجام شود. سه‌ماهه دوم معمولاً زمان راحت‌تری برای درمان‌های غیرفوری است، اما درمان‌های ضروری را نباید بدون دلیل تا بعد از زایمان به تعویق انداخت. اطلاع دادن بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی به دندانپزشک اهمیت زیادی دارد. در دندانپزشکی نووا نیز ارزیابی وضعیت دهان و انتخاب روش مناسب، بر اساس نیاز هر بیمار انجام می‌شود.
